9000 ذرع باشد - بر ارباب خبرت واضح است كه نسبت دايره بر قطر آن ، نسبت 22 است بر 7 ؛ تقريبا ، فافهم . « 1 » محجوب نماند كه اين قلعه در سمت قبلهء قصبهء حاليه واقع گرديده ، به مسافت يك فرسنگ - چنانچه مذكور شد - و چون از قصبه ، خواهند به اين قلعه بيايند ، در عرض راه ، دو كوه واقع شده : يكى در طرف دست راست ؛ يكى در طرف دست چپ . ( آنكه در دست راست واقع است ) ، آن را كوه قدمگاه نامند ؛ چو [ ن ] كه در دامنهء آن كوه ، عمارتى است كوچك ؛ و اشجارى چند ، اطراف آن است . گويند در اينجا ، حضرت امام حسن ( ع ) تشريف آورده ؛ ولى اين مطلب ، اصلى ندارد و اين فقير نديده‌ام كسى نوشته باشد كه آن حضرت ، به فارس آمده . بلى ؛ وقتى [ 94 f ] از استاد خود ، جناب شيخ مفيد سلّمه اللّه تعالى - شنيدم كه حضرت امام حسن ( ع ) ، پس از مصالحه « 2 » با معاوية ابن ابى سفيان ، شهر دارابجرد را ، معاويه به آن بزرگوار واگذار نمود . آن كوه كه در دست چپ واقع است ، آن را كوه پهنا گويند ؛ به اعتبار اينكه پهن و منبسط است - كه ذكر آن خواهد آمد - و در اين كوه ، صورت داراب شاه است . ( مخلص ) : نقشهء قلعهء مذكوره را در حالتى كه بر بالاى حصار خراب سمت جنوب آن نشسته بودم ، برداشتم و در ورقهء نقشه ، آنجا كه علامت « ب » نهاده شده ، آن كوه پهناست و آنجا كه علامت « ق » گذارده شده ، آن كوه مشهور به « قدمگاه » است و آنجا كه علامت « ش » مرقوم شده ، آثار شهر دارابجرد است ؛ يعنى قصبهء حاليه كه از دور نمايان است . من الغرائب بعض از جاهاى خندق مذكور ، در تك آن ، گياهى مىرويد مثل لبلاب « 3 » و پيچك ؛

--> ( 1 ) . بيان تفهيم اين مطلب بر سبيل اجمال اين است كه در علم هندسه مقرّر است كه هر گاه نمىدانيم قطر محيط چقدر مىباشد ، محيط را معلوم نموده ؛ آنگاه محيط را بر ثلاثه و سبع قسمت مىنمائيم ؛ خارج قسمت قطر خواهد بود ؛ مثلا هر گاه محيط 9000 ذرع باشد ، قطر 1863 ذرع است و تقريبا زياده بر اين ، در اينجا امكان تفصيل نيست . ( 2 ) . آن حضرت پس از 6 ماه كه خود خلافت فرموده بوده است و 8 سال پس از استعفا ، شهيد گرديد و تاريخ خلافت آن حضرت بعد از پدر بزرگوارش ، سنهء 40 هجرى است . ( 3 ) . به كسر اوّل ، گياهى است كه بر درخت پيچد و به عربى آن را عشقه گويند .